Nie masz jeszcze konta w serwisie?

Żelazo - składnik mineralny

Pokaż, że lubisz:
Średnio: 0
Głósów: 0
Ocena: Nie oceniono
Żelazo to pierwiastek chemiczny, który należy do triady żelazowców. Jest ciężkim, kowalnym, miękkim metalem o wybitnych właściwościach magnetycznych. Jest chemicznie aktywnym i wchodzi w skład wielu ważnych dla życia organizmu barwników. Powstaje w wyniku redukcji tlenków przy obecności tlenku węgla. Stopy żelaza noszą nazwę stali.

Organizm człowieka dorosłego zawiera około 4 gramów żelaza, z czego większość (70%) znajduje się w hemoglobinie i mioglobinie. Enzymy natomiast posiadają 0,7% ogólnej ilości żelaza, a reszta stanowi materiał nagromadzony przez transferynę i ferrytynę. Służą one do transportowania go, a wraz z nimi biorą udział również siderofory. Są to związki chemiczne chelatujące jony żelaza. Wydzielane są przez niektóre mikroorganizmy. Wiążą one jony żelaza w kompleksy, które z kolei są pobierane do organizmu transportem aktywnym. Do grupy sideroforów zaliczamy peptydy nierybosomalne oraz pochodne kwasu hydroksamowego. Żelazo wchodzi nie tylko w skład hemoglobiny, ale również cytochromu oraz enzymu oddechowego. Stanowi składnik niektórych metaloenzymów np. nitrogenaz, oksydaz, hydrogenaz, reduktaz, dechydroganaz oraz deoksygenaz.

 

Żelazo jest składnikiem mineralnym, który jest niezbędny do produkcji hemoglobiny, która wchodzi w skład krwinek czerwonych oraz mioglobiny stanowiącej czerwony pigment mięśni, a także innych enzymów. Stanowi on aktywator dla cząsteczek biorących udział w procesie przenoszenia tlenu oraz elektronów (procesy red-ox). Stanowi on nośnik dla tlenu czyli atomy żelaza ulegają połączeni z hemoglobiną w czerwonych krwinkach. W czasie przepływu krwi naczyniami krwionośnymi w płucach, cząsteczka tlenu łączy się z żelazem w celu przedostania się do komórek organizmu. Mioglobina natomiast transportuje tlen w głąb komórki powodując tym samym przekształcenie substancji nadając jej właściwości energetyczne. Podsumowując żelazo jest przewoźnikiem dla cząsteczek tlenu, który dostaje się do każdej tkanki organizmu. Jest to pierwiastek przyczyniający się w dużym stopniu do zwiększenia odporności układu immunologicznego. Wzmacnia on przede wszystkim ochronę przed przeziębieniem, zakażeniem oraz innymi chorobami. Odpowiednie ilości żelaza w organizmie mają wpływ na prawidłowy proces wzrostu, zapobiegają uczuciu ciągłego zmęczenia oraz niedokrwistości spowodowanej niedoborem go, a także leczą tą przypadłość. Żelazo również wpływa na zdrowy wygląd skóry.

 

Chorobą niedoborową wynikającą z małej ilości żelaza w organizmie jest przede wszystkim niedokrwistość czyli anemia. Dotyczy ona przede wszystkim dzieci. Ustrój ich ma wzmożone zapotrzebowanie na żelazo ponieważ jest ono niezbędne dla rosnących tkanek, na budowę krwinek oraz hemoglobiny. Niedobór żelaza prowadzi wówczas do anemii. Brak jego w ustroju może być następstwem nieobecności żelaza w pokarmach lub nadmiernej jego utraty. Niedobór występuje najczęściej w okresie niemowlęcym, gdy jest zbyt długo karmione mlekiem i nie otrzymuje jarzyn oraz owoców. Przyczynami utraty żelaza mogą być natomiast zakażenia, przewlekłe krwawienia oraz procesy zastoinowe w śledzionie. Niedokrwistość wcześniaków powstaje w ciąży w ciągu pierwszych trzech miesięcy życia. Wiąże się ze zbyt krótkim okresem magazynowania go w życiu płodowym, niedojrzałością układu krwiotwórczego oraz szybszym wzrostem w porównaniu z niemowlęciem donoszonym. Niedokrwistość u niemowląt wynika z niedokrwistości matki w czasie ciąży. Zapas żelaza przekazany w życiu płodowym przez matkę wystarcza zwykle do 6 miesiąca życia. Podstawowymi objawami niedokrwistości u dzieci są:

  • brak apetytu;

  • osłabienie;

  • senność;

  • apatia;

  • bladość śluzówek;

  • białe lub biało-żółtawe zabarwienie uszu, dłoni, stóp;

  • rzadko powiększenie wątroby oraz śledziony;

  • szmery w sercu.

 

Leczenie polega zwykle na zastosowaniu odpowiedniej diety, która musi zawierać pokarmy bogate w żelazo np. szpinak, sałata, cebula, pomidory, śliwki, winogrona, jaja oraz mięso. Bardzo ważne jest również dostarczanie dziecku świeżego powietrza poprzez codzienne spacery. Po konsultacji z lekarzem podaje się również preparaty zawierające żelazo często w połączeniu z witaminą C.

 

Dzienne zapotrzebowanie na żelazo u osób dorosłych a także matek karmiących wynosi od 10 do 15 mg. Natomiast tylko u kobiet w ciąży proponuje się normę do 30 mg. Zalecane normy dietetyczne na żelazo dla różnych grup ludności przedstawia poniższa tabelka:

Grupy ludności

 Żelazo

Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]

Bezpieczna maksymalna dawka
[mg / dzień]

Dzieci 1-3 lat

7

40

Dzieci 4-8 lat

10

40

Chłopcy 9-13 lat

8

40

Młodzież męska 14-18 lat

11

45

Mężczyźni 19-30 lat

8

45

Mężczyźni 31-50 lat

8

45

Mężczyźni 50-70 lat

8

45

Mężczyźni powyżej 70 lat

8

45

Dziewczęta 9-13 lat

8

40

Młodzież żeńska 14-18 lat

15

45

Kobiety 19-30 lat

18

45

Kobiety 31-50 lat

18

45

Kobiety 50-70 lat

8

45

Kobiety powyżej 70 lat

8

45

Kobiety ciężarne do 18 lat

27

45

Kobiety ciężarne 19-30 lat

27

45

Kobiety ciężarne 31-50 lat

27

45

Kobiety karmiące do 18 lat

10

45

Kobiety karmiące 19-30 lat

9

45

Kobiety karmiące 31-50 lat

9

45

 

Naturalnymi źródłami żelaza są przede wszystkim wątroba wieprzowa, nerki, wątroba i serce wołu, czerwone mięso, żółtko jaj, ostrygi, orzechy, fasola, melasa, suszone brzoskwinie, owsianka, ryby. Znajduje się on również w kaszach, pełnoziarnistym pieczywie, truskawkach, brukselce, porzeczkach oraz brokułach.

 

Toksyczność żelaza zdarza się u osób dorosłych bardzo rzadko. U dzieci natomiast dawka śmiertelna może wynosić już 3 gramy. Dzieje się to w przypadku hemochromatozy idiopatycznej czyli nadmiernego wchłaniania żelaza i odkładania go w narządach.

 

Ciekawostki:

  • żelazo przyswaja się najlepiej w obecności witaminy C;

  • najbardziej przyswajalna forma żelaza to żelazo organiczne np. glukonian, fumeran, cytrynian, peptonian żelaza;

  • wiele preparatów witaminowych i mineralnych zawiera siarczan żelaza, który jest nieorganiczny i niszczy witaminę E;

  • fosfoproteiny jajka oraz fityniany ziaren pszenicy zmniejszają wchłaniane żelaza do organizmu;

  • żelazo znajdujące się w mięsie jest żelazem hemowym i wchłania się zdecydowanie lepiej niż żelazo niehemowane znajdujące się w warzywach, owocach, fasoli, produktach pełnoziarnistych;

  • dla zachowania dużych ilości żelaza w pokarmie należy je krótko gotować i w małej ilości wody;

  • przyrządzanie potraw w żeliwnych naczyniach może zwiększyć stężenie żelaza nawet trzykrotnie;

  • witamina E łagodzi skutki zbyt dużych ilości żelaza w organizmie.

 

Opracowano na podstawie: Chemiczne i funkcjonalne właściwości składników żywności, Z.E.Sikorski, WN-T, Warszawa 1994, Encyklopedia witamin i składników mineralnych, E. Somer, Wyd. Amber, 1997, Biblia witamin, E. Mindell, z ang. przełożyła K. Górska, Muza SA, Warszawa 1996, Leksykon PWN, Warszawa 1971, Dietary Reference Intakes by National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA, usda.gov, wikipedia.org, Mała Encyklopedia Zdrowia, Wyd VII, Warszawa 1973.

Autor
Redakcja Ciam.pl
Tagi

Sprawdź ceny PRODUKTÓW

 

Copyright Ciam.pl 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu i Polityki Prywatności. Projekt i realizacja: APISOFT

W ramach niniejszego serwisu wykorzystujemy mechanizm cookies. Więcej informacji w "Polityce prywatności i plików cookies".